Vị đắng còn ở lại!

Buổi sáng của nhiều gia đình Việt thường bắt đầu bằng tiếng nước sôi và những giọt cà phê chậm rãi rơi qua chiếc phin. Hương cà phê lan trong căn nhà trước khi ngày mới thực sự bắt đầu. Vị đắng ấy đã đi cùng nhiều thế hệ, đến mức nếu trong ly cà phê xuất hiện chút chua thanh, không ít người sẽ ngạc nhiên, bởi ký ức vị giác từ lâu đã quen với sự đậm đà của cà phê phin.

Thời người Pháp đưa cây cà phê đến Đông Dương, có lẽ ít ai hình dung rằng trên mảnh đất này sẽ hình thành một phong cách thưởng thức rất khác. Trong khi nhiều nước phương Tây yêu thích Arabica với hương thơm thanh nhã và vị chua nhẹ, người Việt lại gắn bó với Robusta – đậm hơn, đắng hơn, mạnh mẽ hơn. Đó không chỉ là lựa chọn của khí hậu và thổ nhưỡng, mà còn là lựa chọn của văn hóa.

Ở Hà Nội những năm tám mươi của thế kỷ trước, cà phê còn là một thức uống không dễ kiếm. Phần lớn được pha bằng phin. Không ít gia đình, quán nhỏ hay cơ quan sử dụng những chiếc phin tự chế từ vỏ hộp đồ hộp, đục chi chít những lỗ nhỏ dưới đáy. Chiếc phin có thể thô mộc, nhưng từng giọt cà phê vẫn nhỏ đều, thơm nồng và đủ sức níu chân người ngồi chờ. Cái thú uống cà phê khi ấy cũng nằm ở sự chờ đợi. Không ai hối chiếc phin phải chảy nhanh hơn.

Qua nhiều thập niên, đời sống đổi thay. Máy pha espresso xuất hiện, rồi máy dùng viên nén, máy pha tự động, cà phê xay sẵn, cà phê hòa tan… Chỉ cần vài chục giây là có một tách cà phê. Công nghệ giúp việc thưởng thức trở nên tiện lợi hơn, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận những hương vị từ khắp thế giới.

Thế nhưng, giữa rất nhiều lựa chọn hiện đại, chiếc phin nhỏ vẫn chưa hề biến mất. Vẫn có những người mỗi sáng cẩn thận cho từng muỗng bột cà phê vào phin, lắc nhẹ cho đều, nén vừa tay, rót ít nước để ủ rồi chậm rãi châm đầy. Họ không chỉ pha một ly cà phê, mà còn giữ lại một nhịp sống. Khoảng thời gian vài phút chờ từng giọt cà phê rơi dường như cũng là lúc ngày mới bắt đầu một cách thong thả hơn.

Người Mỹ hay nhiều nước châu Âu có thể yêu vị chua thanh của Arabica. Người Việt lại quen với vị đắng của Robusta, nhất là khi hòa cùng chút ngọt béo của sữa đặc. Không có khẩu vị nào cao hơn khẩu vị nào. Mỗi dân tộc đều chọn cho mình một cách cảm nhận hương vị, giống như chọn một nhịp sống.

Có lẽ vì thế, điều còn ở lại sau một tách cà phê không chỉ là hương thơm hay vị đắng. Đó còn là ký ức về những chiếc phin tự chế từ vỏ hộp năm nào, về góc phố Hà Nội trong sương sớm, về những cuộc chuyện trò không cần vội vã. Thời gian có thể làm thay đổi cách pha, thay đổi dụng cụ và cả hạt cà phê, nhưng chiếc phin vẫn nhỏ từng giọt như một nhịp đếm lặng lẽ của ký ức, để vị đắng của cà phê Việt vẫn bền bỉ theo năm tháng.